Słowniczek
Pojęcia dla początkujących, które dobrze jest znać
A jeśli się nie zna dobrze wiedzieć, gdzie szybko znaleźć podpowiedź.
Postaram się w jednym miejscu zgrupować podstawowe informacje potrzebne na początku przygody z amatorskimi obserwacjami oraz dołączyć moje przemyślenia dot. ważnych wiadomości z punktu widzenia początkującego, które często nie są publikowane na większości stron jako "oczywista wiedza".
Uwierzcie. Z doświadczenia - informacje potrzebne nawet do tego by wiedzieć, czego dalej szukać.
Apertura
W necie i źródłach znajdziecie mnóstwo fachowych opisów, ale z grubsza to średnica otworu/rury, przez który światło gwiazd itp. jest zbierane, a następnie ogniskowane w oku tworząc obraz. Często porównuje się ją do średnicy soczewki głównej lub lustra głównego (choć nie wiem czy słusznie).Ogólnie im większa apertura - średnica Waszego teleskopu, tym lepiej ;)
Większa powierzchnia zbiera światło, które później trafi do oka.
Asteryzm
Jest to jakieś konkretne ułożenie gwiazd, które komuś przypominają pewien kształt.W zasadzie wiec może nim być cokolwiek. Są takie "bardziej znane", jak np. Kaskada Kemble’a, Sowa/ET/Narciarz, Wieszak (widoczne przez lornetkę / teleskop), ale też duże widoczne gołym okiem, np części gwiazdozbiorów: Pas Oriona, Wielki Kwadrat Pegaza, ale nawet jeszcze większe (łączące gwiazdy kilku konstelacji np: Trójkąt letni, Trójkąt zimowy.
Na dodatek nie każdy asteryzm ma nadaną oficjalną nazwę najlepszy przykład: Sowa/ET/Narciarz.
Można więc wśród gwiazd znaleźć jakieś swoje asteryzmy :)
Astronomia
Jedna z ciekawszych i najstarszych dziedzin nauki. Zajmuje się przede wszystkim badaniem ciał niebieskich - z grubsza wszystkiego co poza Ziemią. Dzieli się na wiele poddziedzin ze względu na to co i jak obserwujemy.Chyba każdy z grubsza wie o co chodzi ;)
Na tej stronie będziemy się skupiać głównie na sprzęcie służącym do amatorskich obserwacji, ale może nie tylko.
AU - Jednostka astronomiczna (j.a.)
Miara odległości używana w astronomii - średnia odległość Ziemi od Słońca, w przybliżeniu 150 mln km.Jednostka ta jest używana przeważnie do podawania odległości ciał Układu Słonecznego od Słońca.
Barlow, soczewka Barlow’a
Jest to rodzaj soczewki do zamontowania w zestawie, która służy do zwiększenia (lub czasem zmniejszenia, widziałem barlowy o współczynnikach np x0,6) powiększenia obrazu o konkretną krotność.Bardzo pomocny element wyposażenia, ponieważ dzięki niemu możemy mieć mniej okularów (mając np zestaw 3 okularów o różnych ogniskowych, dzięki soczewce Barlow'a zyskujemy 3 kolejne powiększenia), a mniej okularów oznacza więcej pieniędzy w kieszeni.
Działa ona na zasadzie wydłużenia ogniskowej teleskopu, a ponieważ od ogniskowej teleskopu i ogniskowej okularu zależy powiększenie całego układu, jej obecność powoduje zwielokrotnienie powiększenia.
Panuje opinia, że soczewka Barlow'a przyciemnia obraz. Nie jest to prawda. soczewka Barlow'a nie przyciemnia obrazu. Z tego co udało mi się zaobserwować / wyczytać w sieci na ten temat doszedłem do wniosku, że obeznanym z tematem chodzi raczej o zmniejszenie światłosiły teleskopu, a dodatkowo jeśli zwiększamy powiększenie w konkretnym teleskopie obraz jest ostry i jasny do pewnej granicy, później jego jasność rzeczywiście zaczyna maleć, z tego względu, że ta sama ilość zebranego światła musi zostać rozproszona do większego rozmiaru "pokazywanego" przez teleskop obrazu.
Soczewkę Barlow'a montuje się najczęściej tuż przed okularem, ale wyczytałem (sam tego jeszcze nie sprawdziłem), że w refraktorach montując ją wcześniej, np. bezpośrednio do wyciągu, a dopiero do niej lustro diagonalne / soczewkę prostującą, a do lustra okular możemy o 1,5 raza zwiększyć jego osiągi i w ten sposób np. z Barlow'a x2 mamy Barlow'a x3.
Bolid
Duży jasny meteor dający sporo światła i jasną smugę, który często "wybucha" (najczęściej dźwięk ani fala uderzeniowa nie dociera do obserwatorów) w atmosferze, po czym na ziemię mogą spaść meteoryty. Wyobraźcie sobie taki Meteor czelabiński w mniejszej skali.DS
Deep Space - obiekty głębokiego kosmosu, czyli z grubsza wszystko to, co jest niezwiązane z naszym Układem Słonecznym - gwiazdy, mgławice, galaktyki. W żargonie DS, DSy to skróty często używane na stronach, forach dot. astronomii, ale w większości z tych publikacji nikt niewtajemniczonym nie tłumaczy o co chodzi.Gwiazdozbiór
Inaczej konstelacja, to obszar nieba ustanowiony i oficjalnie nazwany przez Międzynarodową Unię Astronomiczną.Kitowy np. okular
Kit (ang. zestaw) - czyli kitowy okular w żargonie nie do końca oznacza zły jakościowo, tylko dołączany do zestawu.Niestety nie są to najczęściej okulary z górnej półki, więc określenie ma jednak jakieś przełożenie.
Jednak takimi okularami jak najbardziej da się prowadzić udane obserwacje.
Ja osobiście po kitowych okularach z pierwszego teleskopu spodziewałem się złych obrazów, a byłem mile zaskoczony (może dlatego, że nie patrzyłem jeszcze przez nic drogiego).
Lustro diagonalne
Lustro często dołączane (dla wygody prowadzenia obserwacji) do refraktorów. Odbija wiązkę światła pod kątem 90° względem osi tuby teleskopu.Meteor
Zjawisko świetlne w atmosferze - najczęściej po prostu widziane jako smuga światła szybko poruszająca się po niebie i równie szybko znikająca.Pojawienie się świecenia powodowane jest wpadaniem w atmosferę Ziemi pyłu kosmicznego - okruchów wielkości ziarenek piasku, w większości spalają się całkowicie zderzając się z cząsteczkami gazów. Jasność zależy od wielkości i prędkości z jaką wpadają w atmosferę.
Meteoroid
Pył kosmiczny (fragmenty skał lub lodu) wielkości najczęściej nie większej niż ziarenka piasku, różnego pochodzenia, krążący wokół Słońca.Ciekawostka: Szacuje się, że każdego dnia ok kilkadziesiąt ton takich drobin "spada" w atmosferę Ziemi.
Meteoryt
Z grubsza to, co spadnie na powierzchnię Ziemi - meteory dość duże by nie spalić się całkowicie w atmosferze na skutek tarcia lub pozostałości po bolidach.Ciekawostka: mikrometeoryty możemy znaleźć właściwie wszędzie, wystarczy raz na jakiś czas przepłukać dach podstawiając wiadro, a w nim powinno się dać znaleźć magnesem kilka metalowych drobin pochodzenia kosmicznego.
Montaż
Ogólnie jest to rodzaj statywu, na którym możemy zamontować nasz teleskop, czy inne urządzenia. Powinien być dostosowany do ciężaru zestawu jaki na nim ma być zamontowany. Podobno przez początkujących astronomów amatorów element często zaniedbywany ponieważ im solidniejszy, tym droższy, ale mniej trzęsie się całe urządzenie, a przy dużych powiększeniach każdy minimalny wstrząs powoduje drgania obrazu, które praktycznie uniemożliwiają obserwacje (muszę sprawdzić jak to wygląda w praktyce)Rozróżniamy dwa podstawowe rodzaje:
Montaż azymutalny
Łatwiejszy i chyba mocniejszy rodzaj mocowania. Teleskopem poruszamy w dwóch osiach pion i poziom. Łatwo się nauczyć nim posługiwać, bo jest intuicyjny i ułatwia obserwowanie przyrody, samolotów.Rozróżniamy dodatkowo typy:
- montaż Dobsona
- montaż widłowy
Montaż paralaktyczny
Bardziej "delikatny" ale pomaga w prowadzeniu obserwacji astronomicznych. Kiedy już "wycelujemy" w gwiazdę, żeby ją "śledzić" poruszamy zestawem tylko w jednej osi, bo druga "wycelowana" jest w biegun, czyli punkt, wokół którego pozornie poruszają się gwiazdy.Ogniskowa
Z grubsza punkt, w którym za pomocą jakiegoś układu optycznego skupiane jest światło zakrzywione (w przypadku soczewek) lub odbite (w przypadku luster).W przypadku teleskopów mamy najczęściej dwa urządzenia, każde ze swoją ogniskową zarówno teleskop (soczewka główna lub zwierciadło główne), jak i okular.
Od stosunku ogniskowych obu zastosowanych w konkretnym przypadku (okulary możemy sobie dowolnie zmieniać) elementów zależy ogólne powiększenie całego teleskopu.
powiększenie = ogniskowa soczewki lub zwierciadła podzielona przez ogniskową zastosowanego okularu
Przykładów nie będę podawał - tych można znaleźć bez problemu w sieci dość dużo i to całkiem zrozumiałych dla laika.
Opozycja
Po dokładny opis odsyłam do poważniejszych publikacji. Ogólnie jednak nas - obserwujących niebo - najbardziej interesujący moment do obserwowania, kiedy dane ciało niebieskie np. planeta (tylko planety górne - te dalej od Słońca niż Ziemia), Księżyc są po przeciwnej stronie Ziemi niż Słońce. Z grubsza znajdują się wysoko na niebie podczas kiedy jest już wystarczająco ciemno. Łatwiej wtedy dane ciało obserwować.Dodatkowo moment opozycji planet zbliżony jest do momentu największego zbliżenia do Ziemi w ciągu całego ziemskiego roku, więc wydają się być lepiej widoczne i większe np. w teleskopach.
"Odpowiednikiem" opozycji dla planet dolnych (Merkury, Wenus) jest elongacja.
OTA
Skrót z ang. Optical Tube Assembly - oznacza, że kupując taki sprzęt kupujemy w zasadzie samą tubę optyczną, bez montażu (czyli statywu na którym można to zamontować). Jeśli ktoś dysponuje już jakimś w miarę dobrym montażem i jego parametry pozwalają na udźwig odpowiedniej tuby może to być dobry sposób na oszczędzenie pieniędzy kosztem przekładania urządzeń przed obserwacjami.Pierwsze światło
Pojęcie (chyba oficjalne) używane w astronomii do określenia momentu, w którym dany teleskop / przyrząd obserwacyjny pierwszy raz uzyskuje obraz, wykona pierwszą obserwację lub zdjęcie.Reflektor
Czyli teleskop zwierciadlany np o konstrukcji Newtona.Tu głównym elementem skupiającym światło jest zwierciadło główne
Refraktor
Teleskop soczewkowy - luneta. Przez niektórych początkujących traktowany jako coś gorszego "nie-teleskop", a to nie prawda.Soczewka prostująca
Oglądając obraz przez teleskop jest on odwrócony (opis w jaki sposób może pojawić się niebawem - zachęcam jednak do samodzielnych poszukiwań). Żeby można było oglądać np krajobrazy tak, jak widzimy to nieuzbrojonym okiem potrzebujemy właśnie takiej soczewki.Do obserwacji astronomicznych nie jest ona już tak potrzebna - tam nie ma dla nas większego znaczenia czy coś jest np "do góry nogami".
Światłosiła
Dość ważny parametr (czego początkujący nie wiedzą - ja nie wiedziałem i bagatelizowałem) opisujący konkretny teleskop. Decyduje do czego dany teleskop najbardziej się nadaje.Na temat światłosiły można by w zasadzie napisać cały artykuł albo i książkę (gdyby się było ekspertem :) ) Może kiedyś pokuszę się, żeby opisać temat jak początkujący dla początkujących w osobnym artykule.
Ogólnie to stosunek średnicy głównej soczewki lub lustra głównego do jej/jego ogniskowej.
Na stronach oferujących (lub opisujących) teleskopy najczęściej wyrażany w postaci ułamka zwykłego np. "1/10", "1/7" lub oznaczenia "f/10", "f/7".
Światłosiła f/10 oznacza, że ogniskowa głównej soczewki lub lustra głównego jest 10 razy większa (wyrażając długości np w mm) do jej/jego średnicy.
Im mniejsza jest liczba, tym światłosiła większa (analogia do matematyki - konkretnie do ułamków zwykłych).
Bardzo upraszczając (bo rodzi to kolejne wątki, w które trzeba się wgryźć - odsyłam do bardziej fachowych źródeł) im większa światłosiła, tym słabiej świecące (ciemniejsze) obiekty nocnego nieba mamy szanse zobaczyć. Planety są jasne, DSy ciemne.
Teleskop
Mówiąc teleskop początkująca osoba najczęściej ma na myśli gotowy do prowadzenia obserwacji cały zestaw połączonych urządzeń. Tylko najczęściej o tym nie wie. Na szczęście najczęściej kupując teleskop w sklepie rzeczywiście dostajemy gotowy zestaw.Dokładniejszy opis zawarty jest na tej podstronie.
Komentarze
Prześlij komentarz